Teoretycy anarchizmu
Piotr Kropotkin (1842-1921) - twórca doktryny anarchizmu komunistycznego. Rosjanin, wychowany w korpusie paziów, od 1862 oficer kozacki na Syberii. W latach 1867-1871 studiował geografię i geologię. W 1871 roku udał się za granicę i przystąpił do międzynarodówki. Wrócił w 1873 roku jako członek konspiracyjnego związku “Czajkowscy”, rok później został aresztowany, po czym zbiegł do Londynu, od 1877 roku mieszkał w Genewie pod nazwiskiem Lewaszew. Wydawał tam anarchistyczne pismo “La Révolte”. W 1881 roku wydalony ze Szwajcarii, za swą działalność został skazany we Francji na 5 lat więzienia (1883), ułaksawiony w 1886 roku dalej prowadził działalność anarchistyczną w Anglii i Stanach Zjednoczonych. Od 1897 roku w Nowym Jorku wygłaszał odzczyty. Gdy w 1917 w Rosji wybuchła rewolucja powrócił do kraju, lecz wstrzymał się od działalności politycznej. W domu, w którym urodził się Kropotkin bolszewicy utworzyli muzeum, nazwane jego nazwiskiem, niestety nie wiadomo, czy dalej istnieje. Najważniejsze dzieła: “Wyznania zbuntowanego” (1885), “Anarchia, jej filozofia i ideał” (1896), “Komunizm i anarchizm” (1900), “Pomoc wzajemna jako czynnik rozwoju” (1902), “Nauka współczesna i anarchizm” (1907), “Anarchizm” (1912).
Pierre Joseph Proudhon (1809-1865) - główny przedstawiciel i teoretyk anarchizmu indywidualistycznego zwanego mutualizmem. W dziedzinie gospodarczej zwalczał instytucje procentu i stworzył bank “darmowego kredytu”, który wkrótce upadł.
Max Stirner, właściwie Kacper Schmidt, (1806-1856) był drugim po Proudhonie teoretykiem anarchizmu indywidualistycznego. Był zwolennikiem skrajnego egoizmu “Ja chcę być wszystkim i wszystko posiadać, czym mogę być i co mogę posiadać”.
Michaił Bakunin (1814-1876) - główny twórca anarchizmu kolektywistycznego. Pochodził ze starej rodziny szlacheckiej. W czasie powstań w Polsce, Saksonii i Czechach odgrywał rolę agigatora. Za swą działalność został trzykrotnie (!) skazany na śmierć, po zesłaniu na Sybir, zbiegł do Londynu. W 1864 roku wystąpił jako jeden z twórców I Międzynarodówki. Jednak za anarchistyczne tendencje został wykluczony przez kongres socjalistyczny. Pod koniec życia przebywał w Genewie, Locarnie i Brnie. Najważniejsze dzieła: “Rewolucyjny katechizm” (1866), “Bóg i państwo” (1871), “Niemieckie cesarstwo bata i rewolucja społeczna” (1871), “Państwo i anarchia” (1873).