Anarchizm
Anarchizm wg słownika wyrazów obcych:
kierunek polityczny, głównie w XIX w., dążący do natychmiastowej likwidacji pąństwa (i wszelkiej władzy politycznej) i zastąpienia go przez zrzeszenie wolnych wytwórców. Nie jest to zbyt dużo, ażeby przybliżyć Wam idee tego ruchu i zaoszczędzić sporo czasu na wertowaniu słowników, leksykonów, encyklopedii i tym podobnych ksiąg zgromadziłem wszystko tutaj:
Informacje ogólne o anarchiźmie
A więc od początku. Wyraz anarchizm, anarchia pochodzi od greckiego anarchos co oznacza brak rządu, bezrząd. Anarchizm jest doktryną społeczno-polityczną, powstałą w XIX wieku, główni jej przedstawiciele to: Pierre Joseph Proudhon, Michaił Bakunin, Piotr Kropotkin, William Goodwin, Max Stirner (właściwie Kacper Schmidt). Pierwszy zarys tej doktryny wyłożył William Goodwin w pracy zatytułowanej “Badania nad sprawiedliwością w polityce i nad jej wpływem na moralność publiczną” w 1794 roku. Twórcą nazwy był Pierre Joseph Proudhon, który w swoim opracowaniu “Co to jest własność” nazwał się anarchistą. Główną ideą anarchizmu był sprzeciw wobec wszelkiej organizacji państwowej, która miała być zastąpiona różnorodnymi, dobrowolnymi organizacjami. Każdy człowiek miał być wolny, a jego wolność miała być niepodzielna (tzw. wolność totalna lub absolutna), postulowano też likwidację własności prywatnej. Wolność absolutna miała uwolnić człowieka od przymusu fizycznego i umożliwić odrzucenie wszelkich zewnętrznych ograniczeń. Według anarchistów, wrogiem człowieka jest przede wszystkim inny człowiek, który nakazuje, zmusza (nawet w formie autorytetu moralnego). Wysunięto więc postulat obalenia władzy w trzech postaciach: państwa, własności prywatnej i religii, choć ten ostatni nie był akceptowany przez wszystkich. Głoszono, że prawo jest instrumentem w rękach państwa chroniącym własność prywatną, natomiast ona sama jest głównym źródlem wyzysku.Społeczeństwo anarchistyczne miało być naturalną, bezpaństwową formą kooperacji, opartą na zasadach moralnych, rozumie, wolnych stosunkach międzyludzkich; gwarancje utrzymania porządku miało stanowić przyswojenie sobie przez jednostki zasad i wartości moralnych, dzięki temu samokontrola miała zastąpić kontrolę odgórną, zewnętrzną. Społeczeństwo miało być oparte na małych wspólnotach tworzących luźną federację, w ten sposób zamierzano uniknąć centralizacji i przejawów nacjonalizmu. Wielu anarchistów używało przemocy w celu urzeczywistnienia swych celów, co było jedną z przyczyn zdelegalizownia ruchu anarchistycznego w wielu krajach.
Główne nurty w anarchiźmie
Anarchizm indywidualistyczny - podstawy doktrynalno-filozoficzne zostały sformułowane przez Maxa Stirnera i Pierra Josepha Proudhona. Głównymi idee to: skrajny indywidualizm oparty na wolności absolutnej jednostki, dezaprobata wszelkiej władzy państwowej, instytucji społecznych i prawa, ambiwalentny stosunek do własności - postulat sprawiedliwej dystrybucji dóbr nie wiązał się z żądaniem zniesienia całkowitej własności prywatnej. Przebudowa społeczeństwa miała polegać na “rewolucji od dołu”(Proudhon), zakładającej moralne i obyczajowe przeobrażenie jednostek, ich natury. Proudhon uważał własność kapitalistyczną za kradzież, jego zdaniem jest ona źródłem wyzysku, rodzi ubóstwo i niesprawiedliwość. Pragnął zastąpić system kapitalistyczny systemem wzajemnej pomocy, w którym miejsce praw miały zająć dobrowolne umowy wolnych ludzi świadczących sobie wzajemne usługi, miało to dotyczyć wszystkich obywateli, ich spraw i stosunków. Umowa tego typu powinna być oparta na zasadzie równości, swobody decyzji i osobistej zgody. Max Stirner miał bardziej radykalne poglądy. Uważał, że siłą krępującą wolność jest państwo i społeczeństwo. Zainteresowanie wolnej jednostki miało skupiać się wokół niej samej, a cała aktywność miała być podporządkowana jej interesom. Jednostka Stirnera była bytem całkowicie autonomicznym i uniwersalnym. Celem było utworzenie “stowarzyszenia egoistów”, w ramach którego następowała by wymiana produktów wytwarzanych przez “egoistyczne jednostki”dysponujące własnymi narzędziami pracy. Drogą do wyzwolenia jednostki był bunt przeciw społeczeństwu, obejmujący czyny gwałtowne, jak i moralny protest. Większość zwolenników Stirnera odrzucała przemoc, postulując bierny opór.
Anarchizm kolektywistyczny - głównym twórcą doktryny był Michaił Bakunin. Twierdził, że wolność absolutna jest wartością naczelną. Uważał, że absolutną wolność można pogodzić z dobrowolnym podporządkowaniem się ogółowi, tzn. społeczeństwu i różnym formom kolektywów ludzkich. Ideał społeczeństwa anarchistycznego według Bakunina to luźny związek kolektywów produkcyjno-konsu- mpcyjnych. Zdecydowanie odrzucał własność prywatną. Wierzył w możliwość żywiołowego rozwoju rewolucji, wywołanej przez tajną organizację spiskową.
Anarchizm komunistyczny - twórcą doktryny był Piotr Kropotkin. Teorię anarchizmu oparł na przesłankach przyrodniczo-materialistycznych. Społeczeństwo miało być syntezą wolności absolutnej jednostki i komunizmu ekonomicznego, rozumianego jako związek wolnych, samorzutnie zrodzonych stowarzyszeń opartych na wspólnocie środków produkcji i środków konsumpcji. W ramach owej wspólnoty zostaną stworzone warunki umożliwiające połaczenie pracy fizycznej z pracą umysłową, artystyczną. Zasadą naczelną miał być podział “każdemu według potrzeb”. Kropotkin był przekonany o solidarnościowych i komunistycznych skłonnościach człowieka, które zapewniały powodzenie rewolucji. Człowiek, według niego, jest z natury dobry, skłonny do uspołecznienia i pomocy wzajemnej. Kapitalizm deformuje te naturalne cechy każdej jednostki. Stąd postulat radykalnego usunięcia - nawet w formie krwawej rewolucji - systemu kapitalistycznego.
Anarchizm syndykalistyczny - zwany też anarchosyndykalizmem lub syndykalizmem. Doktryna społeczno-polityczna rozwinięta na przełomie XIX i XX wieku, będąca efektem przenoszenia anarchizmu na grunt związków zawodowych. Podstawowym założeniem jest oddanie środków produkcji, kontroli nad nią i podziałem dóbr związkom zawodowym. Każda gałąź przemysłu miała być kontrolowana przez robotników zatrudnionych w tej gałęzi. Zakładano utworzenie specjalnych rad, reprezentujących stanowisko robotników danego syndykatu, których zadaniem było regulowanie stosunków, między syndykatami. Rady te miały być pozbawione prawa do samodzielnego decydowania.
Do dziś anarchiści opierają się na tych czterech głównych nurtach, uległy one z czasem pewnym modyfikacjom, ale podstawy ideologiczne nie uległy zmianie.